De Profeten van het stadhuis

Toegeschreven aan "de Meester van het retabel van Hakendover" en zijn atelier.
Begin 15de eeuw.

Dit geheel gemaakt van Avesneskalksteen sierde oorspronkelijk het portaal onderaan de toren van het Brusselse stadhuis. Het werd gebeeldhouwd als onderdeel van de eerste fase van de bouw, die duurde van 1401 tot ongeveer 1421. Er worden acht profeten afgebeeld, herkenbaar aan een banderol  (een spreukband met daarop hun boodschap) dat ze in dehand houden. Ze werden elk afzonderlijk onder een gebeeldhouwd  baldakijntje in de gewelfboog van het portaal geplaatst.
Om deze acht beelden van uitzonderlijke esthetische en historische waarde te kunnen bewaren, werden ze halfweg de 19de eeuw vervangen door kopieën die bij  de restauratie van het stadhuis werden gemaakt. Deze nieuwe versies zijn echter niet polychroom zoals de originele.

Oorspronkelijk omkaderden de profeten vijf beelden op het timpaan van het portaal, waaronder dat van Sint-Michiel en van Sint-Goedele, de beschermheiligen van de stad. Die beelden hebben de tand des tijds evenwel niet doorstaan; de 19de eeuwse beelden zijn neogotische interpretaties.
De profeten worden zittend voorgesteld, zes van hen op een troon met rugleuning en armleuningen, de andere twee op een eenvoudige bank. Vreedzaam, helemaal in gedachten verzonken, symboliseren ze de wijsheid. Ook de baard waarmee zeven profeten zijn uitgedost, verwijst  vaak naar een wijze, rijpe man.
Deze sculpturen zijn voorbeelden van de zogenaamde internationale gotische stijl.   Rond de eeuwwisseling van de 14de - 15de eeuw  vindt men gelijkaardige  thema's en modellen terug in heel Europa. De voorstelling van de profeet als een bebaarde oude man met een banderol   was heel gebruikelijk. De elegante houding en verfijnde drapering zijn  kenmerkend voor deze stijl. Het betreft hier  een zeer originele lokale interpretatie van de internationale stijl.. De houdingen en gelaatsuitdrukkingen van de profeten zijn  expressief en naturalistisch Dit is heel opvallend  bij het enige jongere personage zonder baard. Deze figuur kruist de benen en zijn hoofd en schouders zitten verborgen onder een kapmantel, waarvan de kap opzij valt. In zijn hand houdt hij een inktpot vast terwijl aan zijn pols een etui hangt (met daarin waarschijnlijk schrijfgerei) en een kleine beurs ( vermoedelijk voor de kleurstoffen voor het verluchten van geschriften). Zo zag een griffier (??) eruit  in die tijd.

Deze Brusselse versie van het thema van de profeten werd door vergelijking toegeschreven aan een lokale werkplaats, waarvan de naam niet gekend is, maar die bekend is van  de uitvoering van een prachtig  houtenretabel, bestemd voor het dorp Hakendover (bij Tienen). De stijl van dit atelier is geïnspireerd op de werken van André Beauneveu, een Henegouwse beeldhouwer uit de tweede helft van de 14de eeuw. Hij was een pionier  in het werken met volumes en had een voorliefde voor realisme. Een meer diepgaand stijlonderzoek toont aan dat de acht beelden door verschillende medewerkers werden gemaakt.
De beelden werden in de 19de eeuw grotendeels gerestaureerd, maar vertonen nog sporen van hun oorspronkelijke polychromie. Dankzij een wetenschappelijke studie van het KIK kon deze uiterst verfijnde polychromie worden hersteld. Oorspronkelijk hadden de personages rode lippen en een lichtroze teint, met donkere accenten voor de pupillen, oogcontouren, baarden en het haar. De gewaden, mantels en hoofddeksels waren rood, blauw, groen of goud geschilderd en de tronen en zitbankjes hadden een grijsblauwe kleur.

De zwarte teksten op witte ondergrond van de banderollen, zijn nu verdwenen. Een vergelijking met sculpturen met hetzelfde thema en uit dezelfde periode in het stadhuis van Keulen, doet vermoeden dat het gaat om aanbevelingen voor een goed bestuur.  Het strookt overigens met de associatie van profeten met wijsheid Deze eigenschap moesten ook de zeven schepenen bezitten die voor een ambtstermijn van één jaar werden gekozen uit de zeven "geslachten" -de grote plaatselijke patriciërsfamilies- en die in de vroege 15de eeuw de stad bestuurden.

©V. Everarts